Dawson, G., Toth, K., Abbott, R., Osterling, J., Munson, J., Estes, A., & Liaw, J. (2004). Early Social Attention Impairments in Autism: Social Orienting, Joint Attention and Attention to Distress. Developmental Psychology, 40(2), pp. 271-283
Στην εισαγωγή του συγκεκριμένου άρθρου περιγράφονται πολύ ωραία οι διαφοροποιήσεις στην ορολογία, όταν αναφερόμαστε στις λεπτές εκφάσεις της εμπλοκής του βρέφους με τον ενήλικα.
H αναγνώριση των συμπτωμάτων που κάνουν ένα μικρό παιδί να αποκλίνει από την τυπική ανάπτυξη μπορεί να επιτρέψει την πρώιμη ανίχνευση του αυτισμού.
Στο παρών άρθρο, κατά την εισαγωγή, δίνονται οι ορισμοί των εξής λεπτών εννοιών: social orienting, joint attention και attention to distress.
Social orienting (μετατόπιση της προσοχής προς τα κοινωνικά ερεθίσματα)
Tα παιδιά με αυτισμό εμφανίζουν δυσκολία να κατευθύνουν αυθόρμητα το βλέμμα τους σε κοινωνικά ερεθίσματα που συμβαίνουν φυσικά στο περιβάλλον τους. Στην τυπική ανάπτυξη, τα νεογνά, κατά τις πρώτες 6 εβδομάδες, επιδεικνύουν αξιοθαύμαστη ευαισθησία στα κοινωνικά ερεθίσματα. Τα νεογνά επιδεικνύουν μια ιδιαίτερη έλξη προς τους ανθρώπους, ιδιαίτερα στους ήχους, τις κινήσεις και τα χαρακτηριστικά του ανθρώπινου προσώπου. Στην ηλικία των 5 μηνών τα βρέφη επιδεικνύουν ευαισθησία σε πολύ μικρές αποκλίσεις του βλέμματος κατά τις αλληλεπιδράσεις με τους ενήλικες, χαμογελώντας και παρακολουθώντας λιγότερο τον ενήλικα όταν το βλέμμα του μετατοπίζεται.
Σε αυτά τα πρώιμα στάδια της ανάπτυξης, η κατεύθυνση του βρέφους προς τα κοινωνικά ερεθίσματα είναι ασυνείδητη (involuntary) παρά εσκεμμένη (intentional). Εσκεμμένη κατεύθυνση στα κοινωνικά ερεθίσματα , όπως το να στρέφει το βρέφος το κεφάλι του όταν ακούει να το καλούν, αναπτύσσεται μεταξύ 5-7 μηνών. Το ιδιο διαστημα και μεχρι την ηλικία των 6 μηνών, το βρέφος είναι ικανό να στρέφει την προσοχή του προς τα ορατά αντικείμενα που κοιτάζει και η μητέρα του.
Αδυναμία στην ικανότητα μετατόπισης της προσοχής στα κοινωνικά ερεθίσματα αποτελεί βασικό έλλειμμα στον αυτισμό.
Joint attention (κοινή προσοχή)
Aναφέρεται στην ικανότητα του βρέφους να « συντονίζει την προσοχή του μεταξύ αντικειμένων και ανθρώπων που αλληλεπιδρούν με σκοπό να αποκτήσει γνώση των αντικειμένων ή γεγονότων».
Συμπεριφορές κοινής προσοχής αποτελούν:
1. το μοίρασμα της προσοχής (δηλ ακολουθώ το βλέμμα του ενήλικα προς ένα αντικειμενο η γεγονός)
2. η κατευθυνση της προσοχής προς το άλλο άτομο.
Πολλά βρέφη έχουν αναπτύξει αυτή την δεξιότητα μέχρι την ηλικία των 12 μηνών.
Η κοινή προσοχή αποτελεί προγνωστικό παράγοντα για την μελλοντική ανάπτυξη των δεξιοτήτων ομιλίας στα παιδιά με αυτισμό.
Αttention to Distress (προσοχή στο συναίσθημα της δυσφορίας)
Mέχρι την ηλικία των 4-6 μηνών, το βρέφος έχει την ικανότητα να παρακολουθεί τις συναισθηματικές αντιδράσεις των άλλων και να ανταποκρίνεται διαφορετικά στα πρόσωπα, επιδεικνύοντας διαφορετικά συναισθήματα. Επιδεικνύει πιο πολλά συναισθήματα προς τα πρόσωπα που του χαμογελούν έναντι των ουδέτερων ή θλιμμένων προσώπων.
Μεταξύ 9-12 μηνών έχει καθιερωθεί η ικανότητα το βρέφος να αποζητά συναισθηματικες πληροφορίες από το πρόσωπο του ενήλικα, όταν παρουσιάζεται ένα αμφισβητούμενο ερέθισμα (δηλ το βρέφος κοιτλα τον ενήλικα για να λάβει περισσότερες πληροφορίες).
Επιπρόσθετα μέχρι την ηλικία των 2 ετών το παιδί αρχίζει να ανταποκρίνεται με συμπεριφορές βοήθειας και ανακούφισης (πχ δινει φιλάκι και παιρνει αγκαλίτσα) σε άτομα που εκφράζουν δυσφορία/ θλίψη.
Η ευαισθησία και η προσοχή στα συναισθηματικά σημάδια των άλλων μπορεί να αυξήσει το κίνητρο και τις ευκαιρίες για εμπλοκή σε κοινή προσοχή, ώστε να διευκολυνθεί η απόκτηση δεξιοτήτων κοινής προσοχής στα παιδιά με αυτισμό.
